رسالت حضرت رسول(ص) را منحصر به تبشیر و انذار می داند، قابل درک است و هم از آیات و روایاتی که حدود الهی و تعزیرات اسلامی را تبیین می کنند. اما اسلام برای هر جرم و خطا تنبیه و مجازات در خور آن را ارائه می کند، آن هم در صورتی که عوامل دیگر تربیتی – همانند رفق و مدارا و نرمی که با طبیعت و روحیات کودک هماهنگ است – مؤثر نیفتاد. در این صورت، مربی و ولی کودک ناگزیر از تنبیه و مجازات بدنی است که در تربیت دینی و اخلاقی کودک از نظر اسلام، به عنوان یک روش احتیاطی و استثنایی تلقی می شود.
ثانیا از آن جا که فرزندان و متربیان نزد انسان مسلمان امانتند و نسبت به آنان مسؤولیت دارد، همان گونه که تامین نیازهای جسمی کودک لازم است، تادیب او از آن واجب تر می باشد، پرورش قوای فکری، عقلانی، روحی، عاطفی و مذهبی کودکان از اهم وظایف می باشد و تحصیل فضایل اخلاقی مانند، صداقت، پاک دامنی، امانت داری، مراعات نظافت، طهارت و خلاصه آنچه به انسانیت انسان مربوط است ضرورت دارد که تحقق آن ها گاهی نیازمند روش ها و مراتبی از تادیب و تنبیه غیر بدنی است.
ثالثا، همان گونه که انسان در انجام تکالیف دینی و اجتماعی نسبت به خودش مسئولیت دارد، نسبت به اهل و خانواده خودش نیز از لحاظ حفظ و نگه داری آنان از عذاب آخرت مسؤولیت دارد. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «یا ایُّها الَّذینَ آمَنُوا قُوا اَنفُسَکُم و اَهلَیَکُم نَاراً و قُوُدها النّاسُ و الحِجارُهَ عَلَیها مَلائِکَهِ غَلاٌظَ شِدادٌ لا یَعصُونَ الله ماَ اَمَرَهُم وَ یَفعَلُونَ ما یُؤمُرونَ.»(ای کسانی که به خدا ایمان آورده ایدخودراباخانواده خویش ازآتش دوزخ نگاهدارید چنان آتشی که مردم وسنگ خارا آتش افروز اوست وبرآن دوزخ فرشتگانی بسیار سخت دل مأمورند که هر گز نا فرمانی خدا رانخوا هند کرد وآنچه به آنها حکم شود اجرا می کنند)
رسیدن انسان به مقامات عالی و درجات رفیعه معنوی و الهی و حتی تکامل و رشد در جنبه های اخلاقی و اجتماعی به مربی و مؤدب نیاز دارد و کودک از تمام لحظات حیات، ملازم والدین و مربی خویش است. بنابراین، برای تحقق آن ها، همیشه و در تمام حالات، نمی توان از رفق، شفقت و محبت استفاده کرد. گاهی نیز لازم است از تنبیهات بدنی استفاده نمود که حتی ممکن است گاهی استفاده از آن نه تنها مجاز، بلکه مستحب باشد.
2-1-2- تنبیه به عنوان یک روش تربیتی
آنچه در نظر روان شناسان مشهور است و نسبت به آن گرایش دارند این است که تنبیه ابتدا روش مطلوبی در تربیت نیست؛ زیرا عوارضی بر آن مترتب است. اما غالب دانشمندان اسلامی و مربیان تعلیم و تربیت در شرایط خاصی، از تنبیه به عنوان یک روش تربیتی نام می برند؛ زیرا وقتی از این روش برای حل مشکل و اصلاح رفتار استفاده می شود که راه حل های دیگر مؤثر نبوده است.
باید به این نکته توجه کرد که روش تأدیب و تنبیه یک روش تربیتی اولی نیست تا در تمام حالات و موقعیت ها از آن استفاده گردد و از آن نتیجه مطلوب گرفته شود. تنبیه یک روش تربیتی ثانوی است که از لحاظ دینی و ارزشی، متاخر از همه روش های اصلاح رفتار کودک است؛ یعنی: اگر تمام روش های ممکن و متناسب در موقعیت های گوناگون برای تغییر و اصلاح رفتار کودک به کار گرفته شد و نتیجه مطلوب از آن به دست نیامد، در آن صورت، می توان از روش تنبیه استفاده کرد. این مطلب را می توان، هم از آثار روان شناسان و مربیان دریافت و هم از روایات اسلامی به دست آورد.
نکته مهم و اساسی در این بحث، آن است که تنبیه به عنوان آخرین راه درمان و اصلاح رفتار تلقی شده و هدف از تنبیه در واقع، اصلاح رفتار و تربیت کودک است، بنابراین، استفاده از این روش باید به گونه ای باشد که اصلاح کننده و مؤثر در تربیت متربی باشد.
2-1-3- تنبیه در روایات
روایاتی را که درباب تنبیه آمده می توان از سه جنبه مورد بررسی و بحث قرار داد:
اول. روایاتی که اذیت و ایذا ءغیر را مورد نکوهش، مذمت و تحریم قرار داده است. تنبیه کودک نیز در واقع، نوعی اذیت و اضرار به غیر محسوب می شود. بنابراین، استفاده از این روش، صحیح نیست و جایز نمی باشد. به عنوان نمونه، به این روایات توجه کنید:
– النّبیُ(ص) : «مَن آذَی مُؤمِناً فَقَد آذانِی وَ مَن آذانِی فَقَد آذی اللهَ عزّوَجَل وَ َمن آذی اللهَ فَهُوَ مَلعُونٌ فِی التّورهِ وَ الِانجِیلِ وَ الزّبُورِ وَ الفُرقانِ.» رسول خدا (ص)فرمود: هرکس مؤمنی را اذیت کندمرا اذیت کرده وهرکس مرا اذیت کند خداوند بزرگ وبلند مرتبه را اذیت کرده وهرکس خداوند را اذیت کند ملعون است واین مطلب در کتاب های تورات ، انجیل ، زبور و قرآن کریم آمده است . (کلینی، محمد بن یعقوب، 1387، ج 2، ص 350)
– امام صادق(ع) : «قالَ اللهُ تَعالی عزُّوجل: “لِیَأذِن بَحربٍ مِنی مَن آذی عَبدی المؤمنِ.”» (همان، ج 2، ص 274)امام صادق (ع) می فرماید که خداوند بزرگ وبلند مرتبه فرموده کسی که بنده مؤمن مرا مورد آزار واذیت قرار می دهد باید اجازه جنگ با مرا بگیرد یا آماده جنگ با من باشد
امام صادق(ع) : «قالَ رَسولُ اللهِ(ص) : اِنّ اعدی النّاسِ عَلی اللهِ عزُّوَجلَ مَن قَتَلَ غَیرَ قاتِلِهَ و مَن ضَرِبَ مَن لَم یَضربه.» امام صادق (ع)ازرسول خدا(ص)نقل می کند که فرمود: دشمن ترین وبد ترین فرد نزد پروردگار کسی است فردی رابکشد که قاتلش نیست وسزاوار قتل نیست وکسی که فردی رابزند که اورا نزده وسزاوار زدن نیست( همان، ج 4، ص 227)
– ابن ابی عمیر از معاویه نقل می کند که گفت: سَاَلتُ اَبا عبدالله(ع) عَن قولِ الله عزّوجل “و مَن یَرِد
فِیه بِالحاد بظلمِ…” قالَ: «کُلِّ ظُلمِ الحادِ و ضَربُ الخادِمَ مِن غَیرِ ذنبٍ مِن ذلِکَ الاِلحاد.» از ابا عبدالله در مورد فرموده خداوند در قرآن سئوال کردم فرمود هرنوع ظلمی بد ونادرست وخلاف است کتک زدن خدمتکاربدون اینکه خطا وگناهی کرده باشداز این نمونه است که خداوند نهی کرده ) (عاملی، حر، 1414، ج 15، ص 202)
از مجموع این روایات و روایاتی که در این سیاق اند، استفاده می شود که ضرب،ظلم و اذیت غیر و تنبیه بدنی و مطلقا هر نوع ایذایی ظلم محسوب می گردد و حرام است. بنابراین تادیب و تنبیه کودکان و متربیان در غیر موارد نص، شرعا جایز نیست.
دوم. روایاتی که درباب اکرام و محبت به کودکان و متربیان می باشد و به طور کلی، در آن ها توصیه شده که در ارتباط با غیر، به رفق و مدارا عمل نمایند و از هر نوع خشونت و تندی، به ویژه در برخورد با کودکان، پرهیز کنند. روایات ذیل، از این نمونه است:
– رسول اکرم(ص) : «من قّبل وَلِدِهِ کَتَبَ اللهَ لَهُ حَسَنهً.» (هر کس رفتار فرزندش راتحمل کندوبرای اصلاح آن بکوشد خداوند برای او اجر وپاداش نیکو قرار می دهد)(عاملی، زین الدین بن علی(شهید ثانی)، بی تا، ص 193)
– رسول الله(ص) : «لِیَنوا لِمَن تَعلَمُونَ و لِمَن تَتَعلَمُونَ مِنهُ.» ( رسول خدا می فرمایدباید باکسی که به او آموزش می دهی وکسی که ازاو علم می آموزی با صبر وتحمل و مدارا رفتارکنی )(نوری طبری، میرزا آقا، بی تا، ج 9، ص 7)
– شَکی اِلی رسُولِ الله(ص) رجلٌ مِن خَدَمِه فِقالَ: «اَعفُ عَنهُم تَسَتصلِحُ بِهِ قُلوبِهِم. فَقال رُسول الله(ص) : یَتَفاوتونَ فِی سؤ اِلادبٍ. فَقالَ: اَعفُ عَنهُم.» ( فردی نزد رسول خدا از رفتار نادرست خدمتکارانش شکایت کرد رسول خدا(ص) فرمود: آنها را ببخش تا بدینوسیله قلبشان رااصلاح کنی ومهر ومحبتشان راجلب کنی وفرمود :تفا وتهای زیادی در بی ادبی است وسپس آن فرد گفت :آنها رابخشیدم(کلینی، محمد بن یعقوب، 1387، ج 6، ص 49)
– رَسُول اللهِ(ص) : اُحِبّوا الصّبیانَ و ارحَمُوهُم و اِذا وَعَدتُموهُم شیئاً فَفَواَ لهم فِاَنّهُم لایَدرونُ، اِلّا اِنّکُم تَرزُقوَنهُم.» پیامبر(ص) فرمود :کودکان خود را دوست داشته باشیدوآنها رامورد عفو وگذشت قرار دهید وهرگا ه قول ووعده ای به آنها دادید به آن عمل کنید چون آنهاغیر از آنکه شما به آنها می دهید چیزی ندارند(متقی هندی، علاءالدین علی بن حسام، بی تا، ج 3، ص 180)

– رَسُول اللهِ(ص) : «یا انسُ اِرحَم الصَغیرَ، ودُّ الکبیرَ، تَکُن مِن رُفقائِی.»( رسول خدا (ص) فرمود: ای انس به کودکان رحم کن وبا بزرگان مدارا کن ودوستشان بدار تا از دوستان نزدیک من باشی ) (مجلسی، محمدباقر، 1388، ج 104، ص 15)
امام صادق(ع) : «اِکرمُوا اُولادَکُم واِحسَنوا آدابَهُم یَغفِرلَکُم.»(فرزندان خود را گرامی بدارید ،آنها رااحترام کنیدو بهترین آداب را به آنها بیاموزیدتا به این واسطه خداوند گناهانتان راببخشد (عاملی، حر، 1414، ج 15، ص 98)
– امام صادق(ع) : «اِنّ اللهَ لِیَرحِم الرّجُلَ بِشدهٍ حُبه لِولَدِهِ.»(براستی که خداوند هر مردی که فرزندش را خیلی دوست داشته باشد مورد رحمت ولطف خود قرار می دهد (ری شهری،محمد، 1375، ج 1، ص 76)

دانلود پایان نامه
برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  40y.ir  مراجعه نمایید
رشته حقوق همه گرایش ها : عمومی ، جزا و جرم شناسی ، بین الملل،خصوصی…

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

– علی(ع) : اَحسَنُ الممالکُ الاَدَبَ و اقَللُ الغَضَب و لاتَکثِرُ العتَبَ فِی َغیِر َذنبٍ فَاِذا اِستَحق اَحدِ مِنک ذنباً فَاِن العَفوَ مَعَ العدلِ اَشَدُّ مِنَ الَعَذبِ لِمَن کان لَهُ العقلِ.(بهترین سرمایه تربیت وادب نیکو وکمتر عصبانی وخشمگین شدن است مجازات رادر غیره گناه زیاد نکنیدهرگاه یکی ازشما مرتکب گناهی شد بخشش ضمن رعایت عدالت بسیار سخت تر وشدید تراز تنبه ومجازات اوست البته برای کسی که عاقل باشد) (مجلسی، محمدباقر، 1388، ج 104، ص 99)
– قالَ بَعضُهُم شَکَوتَ اِلی اِبی الحسنِ(ع) : اِبنّا لِی. فَقالَ: «لاتَضرِبهُ و اهجِرهُ و لاتَطِل.»فردی نزد امام (ع) شکایت فرزندش را کرد امام فرمود: اورا نزن وبااو قهر کن اما طولانی نکن ) (مجلسی، محمدباقر، 1388، ج 77، ص 175)
– رَسُولِ اللهِ(ص) : «علموا و لاتغنفوا فان المعلم العالم خیر من العنف.»( رسول خدا (ص) (مجلسی، محمدباقر، 1388، ج 79، ص 102)

– نهی رسول الله(ص) : عَن اِلاَدَبِ عِندَ الغَضَبِ.(رسول خدا (ص) نهی فرمودند از عصبانی وخشمگین شدن در هنگام ادب وتربیت کردن) (حرانی، ابن شعبه، 1385، ص 84)
– امیرالمؤمنین (ع) : «اَلا فراطُ فِی الملامَه تَشِبُ نَیرانَ اللِجاجِ.»(زیاده روی کردن درسرزنش فرد بخاطر کار اشتباهش لجاجت وضدیت رادر اوافزایش می دهد ) (عاملی، حر، 1414، ج 18، ص 307)
بنابراین، از بررسی روایات مزبور، به دست می آید که اکرام، محبت، رفق، مدارا و ارزش قائل شدن به کودکان باید جزو اصول تربیتی باشد. برخورد تند، غضب آلود و یا خشونت در برخورد با کودکان و متربیان ناپسند است.
همچنین می توان این نتیجه را به دست آورد که محبت، اکرام، عفو، رحم و اغماض از خطای کودکان و متربیان در تربیت، مقدم بر سایر روش ها ست اما اگر با این روش ها، غرض حاصل نشد، باید از تأدیب و تنبیه در حد متعارف استفاده کرد. التبه باید در مقام تربیت و موقعیت های تادیب، همواره قاعده و قانون الهی «ادفع بالتی هی احسن »(رفتا وعمل بد را به نیکوترین وجه پاسخ دهید) را مراعات کرد و حتی در مبارزه با بدی های متربی از طریق نیکی استفاده کرد؛ زیرا این، روش تربیتی بسیار مهمی است و اگر از طرف مربی و معلم به موقع و بجا اعمال شود، می تواند تحول عمیقی در فرد به وجود آورد و در صورت به کارگیری بی موقع، نتیجه ای جز ترغیب و تشویق به ظلم و بدی و کمک به رواج آن در جامعه نخواهد داشت.
سوم. روایاتی که در آن ها به تنبیه تأدیب کودک و متربی تصریح شده است و تعداد این روایات هم زیاد است، اما به عنوان نمونه به برخی از این روایات توجه کنید:
1- اَبی عَبدالله(ع) قالَ: «انَّ فِی کتاب علی(ع) اِنّه کانَ یَضربُ بالسّوطِ و بِنَصفِ السّوطِ و بِبَعضِهِ فِی الحدُودِ و کانَ اِذا اَتی بِغلامٍ و جَاریهِ لَم یَدرِکا، لَم یُبطَل حداً مِن حُدودِ اللهِ عزّوجَل » قِیلَ لَهُ و کَیفَ کانَ یَضرِبُ؟ قالَ: «یأخِذُ السّوطَ بِیدِهِ مِن وَسَطِهِ اَو مِن ثُلثِهِ، ثُمً یَضرِبُ بِهِ عَلی قَدرِ اسنانِهِم «سنشان » و لایَبطَل حداً مِن حُدودِ اللهِ.»(ابی عبدالله می فرماید درکتاب حضرت علی (ع)بیان شده که آن حضرت درهنگام اجرای حدود گاهی انتها گاهی وسط وگاهی قسمت کمی از آن رامی گرفت وقتی که بر برده وغلام جاری می کردوتوان وتحمل نداشت از حدود الهی تجاوز نمی کرد از آ ن حضرت درباره چگونگی اجرا توسط امام علی (ع) سئوال شد فرمود تازیانه را بادستش از وسط یااز یک سوم آن می گرفت سپس بارعایت سن وتوان می زد وهرگز از حدود الهی تجاوز نمی کرد)
2- معتبره حماد اِبن عثمانِ قالَ: قُلتُ لِاَبی عَبدِاللهِ(ع) فِی اَدَبِ الصبِی وَ المملُوکِ. فَقالَ(ع): «خَمسهَ اَو ستهَ و اِرفَق.» درموردشیوه ادب کردن کودک صبی وبنده ازابا عبدالله(ع) پرسیدم فرمود .تعداد پنج یاشش ضربه وبا او مدارا کن
3- ِابی عبداللهِ(ع): «اتی علی(ع) بِجارَیه لَم تَحِض قَد سَرِقَت، فَضَرَبها اَسواطاََ و لَم یَقطَعها.»( فرمود فردی را نزد علی (ع)آوردندکه سرقت کرده بود در حالی که به حدرشد نرسیده بود امام(ع)دست اورا قطع نکردوتعدادی تازیانه بر او جاری کرد)
4- ابی عبدالله(ع): «اتی علی(ع) بِغلامٍ یَشِکُ فِی اِحتِلامِ، فَقَطَعً اطرافَ الاَصابِعِ.»(غلامی رانزد علی )ع) آوردند که دراینکه به سن رشد رسیده وتوان اجرای حد رادارد شک داشت پس قسمتی از انگشتانش راقطع کرد)
5- ابی عبدالله(ع): «قالَ اَمیرِالمؤمنینِ(ع): اَدّبُ اِلَیتیَم مِمَّا تُؤَدبُ مِنهِ وَلَدَکَ و اَضرِبهُ مِمَّا تَضرِبُ مِنهُ وَلَدَکَ.»(امام علی (ع) یتیم را تربیت وادب کن همانگونه که فرزندت را ادب می کنی واورا درهنگام ضرورت بزن همانگونه که فرزندت را می زنی)
6- عن اسد ابن وداعه: اِنّ رَجُلاً یُقال لَهُ جِزی، اتی النبی(ص)، فقالَ: یا رسُولَ اللهِ اِنَّ اَهلِی یَعصُونِی فَبم اعَاقَبهُم؟ قالَ: «تَعفُوا»، ثُمّ قالَ الثانیه حَتّی یُقالَ ثلاثاً، قالَ «اِنّ عاقَبِتَ فَعاقِب بَقِدرِ الذَنبِ وَ اتَّقِ الوَجه.» (فردی به نام جزی به رسولخدا(ص) شکایت کرد وگفت : ای رسول خدا خانواده ام ازمن نا فرمانی می کنند آیا آنها را مجازات کنم؟ فرمود :آنها را ببخش .سپس بار دوم تکرار کرد تا به سه مرتبه رسید فرمود :اگر نافرمانی کردند به اندازه گناهشان مجازاتشان کن واز آنها به عنوان تنبه رو ی برگردان)
7- ابی عبدالله(ع): «انّ امیرالمؤمنین(ع) القی صبیانَ الکتابِ الواحِهم بَینَ یَدَیهِ لِیَخیر بَینَهُم، فَقالَ: اِمّا اَنّها حُکوَمهُ و الجورُ فُیها کَالجُورِ فِی الحُکمِ؟ ابِلَغُوا مُعَلِّمِکُم اِن ضَربَکُم فَوقَ ثلاثِ ضرباتٍ فِی اَلاَدبِ اِقتَص مِنهِ.» (کودکان مکتب خانه لوح یعنی چیزی که بر آن می نوشتن را جلوی امام علی (ع) گذاشتند تا بین آنها قضاوت کند امام (ع) فرموداین کار قضاوت است وستم وجور در آن مثل ستم وجور در قضاوت است به معلمتان بگوئید اگر بیشتر از سه ضر به به قصد تأدیب به شما بزند قصاص خواهد شد ) (عاملی، حر، 1414، ج 18، صص 339، 581، 524، 523، 582/ ج 15، ص 197)
8- رسول اللهِ (ص): عَلّمُوا الصّبی الصّلوَه اِبنَ سَبعَ سِنین و اضرِبُوهُ عَلَیها اِبَن عَشَرَ سِنین.» (پیامبر(ص) فرمود: نماز را درسن هفت سالگی به پسران خود تعلیم دهید ودر صورت عدم اطاعت در سن ده سالگی انها رابزنید) (متقی هندی، علاءالدین علی بن حسام، بی تا، ج 16، ص 440؛ مجلسی، محمدباقر، 1388، ج 10، ص 91 – 92)
9- علی(ع): «َادّب صُغارَ اَهل بَیتُکَ ِبلِسانِکَ عَلی الصّلوهِ وَ الطّهُورِ، فَاِذا بَلَغُوا عَشرَ سِنِین فَاَضرِب وَ لاتَجَاو
َز ثَلاثاً.» علی (ع) فرمود : کودکانت رابازبان به اقامه نماز ورعایت طهارت (وضو وغسل )ادب کن وهنگامی که به سن ده سالگی رسیدند وتبعیت نکردن آنهارا بزن ولی از سه ضربه تجاوز نکن)(خوئی، سیدابوالقاسم ، 1390، ج 1، ص 240)
10- النبی(ص): «اَدّب الصَّبیَی ثَلاثَ دَرر، فَمَازَادَ عَلَیهِ قَوَصَصَ ِبهِ یَومَ القِیامَهِ (پیامبر(0ص) فرمود: تأ دیب کودک سه ضربه است اگر کسی

p

دیدگاهتان را بنویسید